Bu adamların yasadışı işler peşinde koşan ya da mızır tipler olduklarını sanmayın. İsveç kökenli Korsan Parti'nin kurucularının duruşları, amaçları belli. 2006 tarihinde kurulan "Piratpartiet", bugün İsveç dışında pek çok ülkede de* faaliyetlerini sürdürüyor. Çalışmalarını, alıştığımız anlamda "sağ-sol siyasetinde" değil, bambaşka, çoğu insanın göz ardı ettiği bir dizi noktada yoğunlaştırıyorlar. "Sağ ya da sol, aralarındaki çizgi artık pek de belirgin değil" diyorlar ve devrime gerek olduğunu düşündükleri üç konuya odaklanıyorlar: Birincisi telif hakları sistemi reformu, ikincisi tıbbi patentlerin ortadan kaldırılması, üçüncüsü de, özellikle 11 Eylül'den sonra devletler tarafından giderek daha fazla mercek altına alınan özel hayatların korunması.

Internet'teki popüler dosya paylaşım sitesi Pirate Bay'e yapılan polis baskınının ardından üye sayısı bir anda artan, geçtiğimiz ay site kurucularının hapis cezasına çarptırılmasından sonraysa üç katına çıkan (46 binden fazla üye) Korsan Parti, telif hakları kanunlarının kültürel paylaşıma engel olduğunu savunuyor. Partiye göre telif hakları, üretilen ve dağıtılan bir ürünü teşvik etmek yerine, bu ürünün paylaşılmasını kısıtlıyor. Ticari amaç gütmeyen tüm kopyalama ve kullanımın tamamen bedelsiz olmasını ve telif haklarının, eserin yayımlanmasından itibaren 5-10 yıl boyunca geçerli olmasını savunuyorlar.

İlaç patentleri konusunda da bir devrim öneren Korsan Parti, şu anki sistemin hem ahlaki hem de ekonomik açıdan büyük bir sorun olduğu kanısında. Söz konusu patentler nedeniyle ilaç temin edemeyen ve üretemeyen üçüncü dünya ülkelerinde her yıl sayısız insanın hayatını kaybettiğine dikkat çekiyorlar. Ar-Ge çalışmaları devletler tarafından desteklenen Novartis, Pfizer gibi büyük ilaç şirketlerinin yıllık mali raporlarını incelediklerinde, 1 milyar dolara varan yeni ilaç geliştirme fonlarının sadece yüzde 15'ini Ar-Ge'ye ayrıldığını, kalanınsa pazarlama, tanıtım gibi alanlara dağıtıldığını görmüşler. Partinin önerisi, devletlerin ilaç şirketlerine bu kadar fon sağlamak yerine, bu paranın yüzde 20'sini doğrudan Ar-Ge'ye kanalize etmesi, ulaşılan sonuçların herkese açıklanması ve ilaç şirketlerinin üretimi üstlenmesi. Benzer şablonların, halen bir çok jenerik ilacın üretiminde başarıyla kullanıldığını hatırlatıyorlar.

Partinin yaklaşımları ve amaçları konusundaki sorularımızı İsveç'teki Korsan Parti'nin Başkan Yardımcısı Christian Engström cevapladı.

- Doğu: Pirate Bay'e yapılan baskın ve sonuçları yüzünden, basının büyük bir bölümü tarafından "yasadışı downloadları savunan kişiler" gibi algılanıyorsunuz. Oysa patentler ve özel hayatın korunması konusunda da değişiklikler öneriyorsunuz. Bu önerilerinizden basında neden daha az bahsediliyor?
Engström: Korsan Parti, öncelikle bir sivil özgürlük hareketidir. Avrupa İnsan Hakları Konvansiyonu'nun Internet ortamında da etkin olması gerektiğini düşünüyoruz. Ne yazık ki birçok ülkenin Internet'e, günümüz toplumunda temel rol oynayan bir altyapı olarak değil de yaramazlık eden çocukların elinden alınabilecek bir oyuncakmış gibi yaklaştığına şahit oluyoruz. Özel iletişim hakkı ve ifade özgürlüğü, temel sivil özgürlüklerdir. Ne filtreleme (örneğin sansür) ne de Internet erişimini yasaklama tehdidi, barış zamanında bir demokraside kabul edilebilir uygulamalardır. Bu, telif hakları yasalarının değiştirilmesi gerektiği zorunluluğunu ortaya çıkarıyor, çünkü dosya paylaşımını durdurmaya çalışmanın bile tek yolu, herkesin Internet'te ne yaptığının detaylı bir şekilde izlenmesinden geçiyor. Günümüzdeki telif hakları sistemi, temel insan haklarımızla çatıştığı için telif hakları kanunlarının değişmesi gerekiyor. Ayrıca, yeni fikirlere zarar verdiğini tüm araştırmaların gösterdiği patent sistemini hafifletmek ve en sonunda da ortadan kaldırmak istiyoruz. Bu sistem aynı zamanda ahlaka da aykırı, çünkü büyük ilaç şirketlerinin jenerik ilaç üretimine engel olması yüzünden üçüncü dünya ülkelerinde bu ilaçlara ulaşamayan milyonlarca insan ölüyor. Büyük ilaç şirketlerinin, kâra insan hayatı kurtarmaktan daha fazla önem vermesinin hiçbir özrü olamaz.

- Sitenizde, günümüz patent sistemine önerdiğiniz alternatif oldukça basit bir matematiğe dayanıyor. Neredeyse sistemi hafife almış gibi görünüyor. Önerinizin, günümüzün büyük ve küresel sistemine gerçek bir alternatif olabileceğini düşünüyor musunuz?
Evet, basit bir matematik ve herkes, herhangi bir büyük ilaç şirketinin yıllık raporlarındaki rakamları kontrol edebilir. Gelirlerinin yüzde 15'inden fazlasını Ar-Ge'ye harcamamalarına karşın, bunu, tekellerinde bulunan ilaçların fiyatlarını birkaç katına yükseltmek için bahane olarak kullanıyorlar. Bu, hem iğrenç derecede ahlak dışı, hem de Avrupalı vergi mükelleflerinin ödedikleri paranın karşılığını alamadığı anlamına geliyor. Bu mükellefler, Avrupa'daki büyük ilaç şirketlerin gelirlerinin yüzde 80'inden fazlasına katkıda bulunuyor. Bir değişim, üçüncü dünya ülkelerindeki birçok insanın hayatını ve Avrupalı vergi mükelleflerinin parasını kurtaracaktır.

- Küreselsistem açısından ABD ve AB arasında önemli farklar var mı?
Evet, ABD farklı ve kendi problemleri var. Ne yazık ki biz Avrupalıların ABD'deki durum konusunda yapabileceği çok az şey var. Yapabileceğimiz en iyi şey, daha iyi bir sistemin yolunu açmak ve ABD'nin zamanla arkadan yetişeceğini ummak.

- Sizi destekleyen jenerik ilaç üreticileri bulunuyor mu?
Onlarla temas halinde değiliz, ama fikirleri sorulsa sanırım bizim önerilerimize katılırlar.

- Başka ülkelerde de Korsan Parti kurulması süreçlerine katkıda bulunuyor musunuz?
Aktif olarak değil. Tüm siyasi partiler yerel ve bir ülkede parti kurma girişiminin o ülkedeki eylemcilerden gelmesi gerekiyor.

- Diğer ülkelerdeki Korsan Partilerle birlikte mi çalışıyorsunuz, yoksa her parti bağımsız mı?
Deneyimlerimizi paylaşabileceğimiz bir çok uluslararası toplantı düzenledik ve genel problemleri tartıştık ancak her parti bağımsızdır ve öyle kalmalıdır.

- Partiniz İsveç odaklı ve düşüncelerinizi Avrupa'ya yaymaya çalışıyorsunuz. Yerel ve Avrupa çapındaki fikri mülk üreticilerinin size yaklaşımı nasıl? Telif hakları üzerinden elde ettikleri gelirden olacaklarını düşünüyorlar mı?
Büyük film ve plak şirketleri, tekliflerimiz kabul edilirse para kaybedeceklerini herhalde düşünüyorlardır. Plak şirketleri söz konusu olduğunda muhtemelen haklılar da. Biz bunu bir problem olarak görmüyoruz. Herhangi bir değer katmayan şirketlerin yok olduğu pazar ekonomisinin doğal bir yönü bu. Eğer Internet ve yeni bilgi teknolojileri, dört büyük plak şirketinin varlığını anlamsız hale getiriyorsa, öyle olsun. Ölmekte olan bir sektöre yapay bir destek sağlamak için biz vatandaşların bazı temel özgürlüklerimizden vazgeçmemiz hiçbir koşul altında kabul edilemez.

- Riksdag'ta (İsveç meclisi) bulunan minör partilerden sizi destekleyen var mı?
Yeşiller Partisi ve Sol Parti, telif hakları reformu ve Büyük Birader devletine hayır deme konusunda kabaca bizimle aynı çizgide. Yine de bu partilerin siyasi ajandalarında daha birçok konu olduğu için, bilgi toplumundaki sivil özgürlükler konusuna bizim kadar odaklanmış değiller.

- Özgür yazılımcılar üretmek için sermayeye, yatırıma, pahalı araçlara ihtiyaç duymuyor. Örneğin ilaç gibi bir sektörde ise durum farklı. Emek dışında sermayeye de (pahalı üretim araçları, üretim mekanları, vs.) ihtiyaç duyulan alanlarda mevcut mülkiyet sisteminin aşılabileceğini düşünüyor musunuz?
Evet, kesinlikle.

- Nasıl?
Avrupa'da ilaç sektöründeki Ar-Ge'nin büyük bölümü, bu sektörün gelirinin büyük kısmını karşılayan vergi mükellefleri sayesinde gerçekleşiyor. Avrupa hükümetleri için çok daha duyarlı bir sistem, Ar-Ge'nin doğrudan finanse edilmesi ve sonrasında sonuçların halka açıklanması, böylece jenerik üreticilerin bunları kullanmasına imkan tanınması olurdu. Bu, bugün Ar-Ge'ye ayrılandan daha fazla para sağlarken, vergi mükellefinin ilaç faturasını da yarıya düşürebilir. Konuya ister ahlaki, ister katı ekonomik bir açıdan bakın, sonuç aynı: Farklı bir sisteme doğru ilerleyerek bugünkünden çok daha iyisini yapabiliriz.


* Korsan Parti'nin örgütlendiği ülkeler: ABD, Almanya, Arjantin, Avustralya, Avusturya, Brezilya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Güney Afrika, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsviçre, İtalya, Kanada, Norveç, Peru, Polonya, Romanya, Rusya, Sırbistan, Yeni Zelanda

sayı: 31